ISIKOLO SEMFUNDO EPHAKAMILEYO SOMTHETHO OYILWAYO WOBUNJINELI EMZANTSI AFRIKA
Ukunikezela ukuba kuzinziswe iSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho wobuNjineli ukuphuhlisa ukulunga kanye kubunzululwazi nakusetyenziso lobunjineli; ukunikeza ukuba iBhunga lilawule liphathe iSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho wobuNjineli; kwaye ukunikeza ukuba izinto eziqhagamshelana nazo.
IZIQULATHO
Amacandelo
ISAHLUKO 1
IINKCAZELO
Iinkcazelo
ISAHLUKO 2
ISIKOLO SEMFUNDO EPHAKAMILEYO SOMTHETHO WOBUNJINELI EMZANTSI AFRIKA
Uzinziso lweSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho eMzantsi Afrika sokuFunda.
Iinjongo zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Ulwalamano noRhulumente
Ubulungu beSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Unyulo noqesho lwamalungu eSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Ukuthintelwa nokupheliswa kobulungu beSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Imisebenzi yeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Iintlanganiso zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Iikomiti zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
ISAHLUKO 3
AMALUNGISELELO JIKELELE
Isitafu neemeko zokusebenza
Iimali zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Ulawulo lwemali
Ingxelo yonyaka nophicotho-zincwadi
Ukunyinelwa imfanelo
Imisebenzi Jikelele
ISAHLUKO 4
IBHUNGA LESIKOLO SEMFUNDO EPHAKAMILEYO SOMTHETHO
Ukuzinziswa kweBhunga leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Ukwakhiwa kweBhunga
Ukuthintelwa ekubeni lilungu leBhunga nokuphuma uphele e-ofisini
Amaxesha obukho e-ofisini yeBhunga
Unyulo lukaMongameli noSekela-Mongameli
Ukuqeshwa kweGosa eliLawulayo eliyiNtloko
Imisebenzi yeBhunga
Iintlanganiso zeBhunga
Iikomiti zeBhunga
Ukuchithakala kweBhunga
ISAHLUKO 5
AMALUNGISELELO JIKELELE
Ukusetyenziswa kwamagama eSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Amatyala nezohlwayo jikelele
Imimiselo
ISAHLUKO 6
AMALUNGISELELO OTSHINTSHO
Amalungiselelo otshintsho noqoqosho
Amalungiselelo otshintsho noqoqosho lwabasebenzi
Isihloko esifutshane nesiqalo
ISAHLUKO 1
IINKCAZELO
IINKCAZELO
Kulo Mthetho, ngaphandle okokuba imeko ibonakaliswe ngolunye uhlobo:
ISikolo semfundo ephakamileyo soMthetho" sithetha isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho wobuNjineli saseMzantsi Afrika, esizinziswe ngokwecandelo 2;
iGosa eliLawulayo eliyiNtloko" lithetha umntu owonyuliweyo ngokwecandelo 24;
iBhunga" lithetha iBhunga lesikolo semfundo ephakamileyo elonyulwe ngokwecandelo 19;
uNyaka-mali" uthetha ixesha lonyaka elisukela ngomhla wokuqala kuTshazipuzi kuye nawuphi na unyaka uphinde uphele ngomhla wama-30 kweyoKwindla wonyaka olandelayo;
ilungu" lithetha umntu owonyuliweyo wavunywa njengomfo okanye ilungu lombutho othile ofundileyo wangaphandle ngokwecandelo 5; kwaye ilungu lombutho othile ofundileyo onentsingiselo engqinelanayo;
UmPhathiswa" uthetha umPhathiswa wobuGcisa, iNkcubeko, iNzululwazi nobuChwepheshe;
ukumisela" kuthetha ukumisela ngommiselo;
uMongameli" uthetha umongameli wesikolo semfundo ephakamileyo soMthetho owonyuliweyo waqeshwa ngokwecandelo 23;
uMmiselo" uthetha nawuphi na ummiselo owenziweyo ngokwalo Mthetho;
lo Mthetho" ubandakanya imimiselo eyenziwe ngokuka-31.
ISAHLUKO 2
ISIKOLO SEMFUNDO EPHAKAMILEYO SOMTHETHO WOBUNJINELI
Ukuzinziswa kwesikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
ISikolo semfundo ephakamileyo soMthetho wobunjineli saseMzantsi Afrika ngenxa yoko sizinziswe njengomntu onguMqondisi-mthetho.
Iinjongo zesikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Iinjongo zesikolo semfundo ephakamileyo soMthetho kuku-
a phuhlisa ukulunga kanye kwinzululwazi nasekusebenzeni kwenjineli ukunceda onke amalungu kawonke-wonke eMzantsi Afrika:
b phuhlisa ukusebenza kwenjineli ukwenzela ukuphucula ubomi obungcono babantu, ibandakanya -
i uphuhliso nokuziqhelanisa kobuchwepheshe obukhoyo nobutsha;
c nikezela ngendawo yembutho ukulungiselela ukufunda nokuxoxa ngemicimbi ephathelele kwingxelo ecacileyo yeenkqubo zikawonke-wonke ezilungiselelwe imisebenzi esekelwe kwinjineli, kwaye nonxibelelwano lengcebiso elindelekileyo kurhulumente nasebandleni;
d ukulungiselela iinkqubo zexeshana, iingqokelela yezincoko, iintlanganiso neengxoxo ukwenza owona msebenzi ungcono wengxelo yobuchule bezigxina ezininzi bamalungu ekuxhaseni iinjongo zikazwelonke;
e phuhlisa ukuhlaziyeka, imfundo, uqeqesho nophuhliso lobunjineli nabantu abangamagcisa abavela kumaqela ebesoloko ehlelelekile ukwandisa isiseko ngemfundo yobugcisa yesizwe, inciphise ukungabinamsebenzi kwaye iphucule ubulunga bobomi babo, de kube lelolixa njengokungalingani ngokobuhlanga kwaye/okanye isini obuthe boyiswa;
f nikezela ngenkuthazo ngokuzamela ukulunga kanye kubunjineli kwiRiphabliki ngokonyula oonjineli nezinye izigxina ezalamanayo ezinobuchule obuvunyiweyo nezinempumelelo njengamalungu ombutho othile ofundileyo beSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho.
g ncedisa imibutho namaziko obunjineli kwinkqubela-phambili yobunzululwazi nakwimidla yobugcisa besigxina; kwaye h zinzisa nokugcina ulwalamano nemibutho yezizwe eneenjongo ezifanayo njengeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho.
Ulwalamano noRhulumente
 ISikolo semfundo ephakamileyo soMthetho siso kuphela iSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho wobinjineli esiqondakalayo kurhulumente
UmPhathiswa angongamela isikolo semfundo ephakamileyo ukuba benze imisebenzi egameni likarhulumente ngokungqinelana neenjongo zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho.
Ubulungu beSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
 Amalungu eSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho aquka amalungu ombutho othile ofundileyo namalungu ombutho othile ofundileyo bangaphandle.
Ilungu lombutho othile ofundileyo olilungu fanele ngexesha lakhe lokonyulwa abe-
a ngummi waseMzantsi Afrika okanye umntu ozihlalela ngokuqhelekileyo kwiRiphabliki;
c ngumntu obalaseleyo ngesizathu okanye ngempumelelo yakhe kubunjineli; kwaye d nokuzibandakanya ngokukhutheleyo kwinkqubela-phambili yobomi bakhe.
Ilungu lomfo wangaphandle fanele ngexesha lokonyulwa kwalo libe-
a lingummi welizwe ngaphandle kweRiphabliki kwaye angabi ngumhlali ozihlalela ngokuqhelekileyo kwiRiphabliki;
b yinjineli ebalaseleyo ngesizathu sayo okanye iimpumelelo zayo kubunjineli; kwaye c lenze umnikelo obalulekileyo kubunjineli kwiRiphabliki
Ilungu lombutho othile ofundileyo onikwe nje ngegama fanele abengumntu, kwingcinga zeBhunga, owenza umnikelo onomahluko ekuziqhelaniseni nobunjineli.
Inani la a amalungu ombutho othile ofundileyo abangaphantsi keminyaka engamashumi amathandathu fanele bangadluli kwikhulu elinamashumi amahlanu; kwaye b amalungu ombutho othile ofundileyo abavela ngaphandle fanele bangadluli kwishumi elinesihlanu.
Ukonyulwa nokuqeshwa kwamalungu eSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
 ISikolo semfundo ephakamileyo soMthetho fanele sonyule amalungu ombutho othile ofundileyo namalungu ombutho othile ofundileyo abavela ngaphandle kwintlanganiso jikelele.
Umgqatswa malunga nobulungu fanele angabekwa phambili, ngaphandleni okokuba, igama lakhe belikhe lafakwa ngaphambili, ngendlela exeliweyo kwiBhunga.
Ubuncinane kangangamashumi alithoba eepesenti amalungu ombutho othile ofundileyo akhoyo eluntwini okanye ngelungelo lokumela kwintlanganiso jikelele, fanele avotele umgqatswa kulonyulo lwakhe kwisikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Ukuthintelwa nokupheliswa kobulungu kwisikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
 Umntu angangaqeshwa njengelungu leSikolo semFundo ePhakamileyo soMthetho ukuba ngaba loo mntu -
a akabuyiseleki kwimeko yesiqhelo engawahlawuli amatyala;
b ebekhe wagwetyelwa ityala kwiRiphabliki ngaphandleni okokuba ityala elinjalo wayelenze ngaphambi komhla wama-27 kuTshazipuzi ng0-1994 kwaye ityala layanyaniswa neenjongo zepolitiki, c wagwetyelwa ukufakwa entolongweni ngaphandle kwesohlwayo, okanye kwityala lobuqhetseba, kwisohlwayo okanye ukufakwa entolongweni d ngenxa yokungakwazi ukuziphatha, ushenxisiwe e-ofisini yokuthembela
Ubulungu beSikolo semFundo ePhakamileyo soMthetho bupheliswa ngenene -
b ngokungabhatali imali zobulungu, c ngokufa, okanye d ngokungaphumeleli ukucinga ukuthobelana nalo Mthetho nomgaqo-siseko weSikolo semFundo ePhakamileyo soMthetho.
Imisebenzi yeSikolo semFundo ePhakamileyo soMthetho
 Ukwenzela ukwazi ukuzuza iinjongo zalo Mthetho, isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho singa -
a kwisicelo sakhe nawuphi na umntu okanye inyathelo laso lokuqala, liphande ngezinto ezinika umdla kuwonke-wonke eziphathelelene nobunjineli kwaye nasemandleni eziphumo ezenzeka kumbono owenziweyo nangendlela yengcinga;
c phuhlisa ekwaphembelela iimpumelelo ezibalaseleyo kwimimandla eyahlukeneyo yobunjineli eMzantsi Afrika bunikeze ngonakano bokulunga kanye;
d phuhlisa jikelele umdla kubunjineli;
e zinzisa kokulungiswa ngokufanayo nemibutho eneenjongo ezifanayo nasekuhlaleni nezibhekiselelwe kwimithetho yezizwe ngokuphathelelene nentsebenziswano nezizwe, kwamanye amazwe ukwenzela ukuphuhlisa utshintshiselwaano ngolwazi nangeengcingane;
f fumana nawaphina amalungelo namalungelo awodwa acingwa ukuba ayimfuneko okanye afanelekile;
g zuza okanye yenza iminikelo, amancedo avunyiweyo nokunikela ngemali, ukuthenga, ukuqesha okanye ukutshintshisa, ingqesho okanye ngenye indlela fumana nayiphina ipropati eshenxayo okanye engashenxiyo, kwaye uphakamise nasiphina isakhiwo;
h tyala imali yayo kukhuseleko olunjalo njengoko lunjalo ngamaxesha onke amisiweyo;
i qokelela okanye uboleke imali ngendlela apha evumelana noMthetho woLawulo lweMali kaWonke-wonke ka-1999,ezibandakanya izivumelwano zokubambisa ngazo zonke okanye ngayo nayiphina indawo yepropati yayo, kodwa ngokungachasananga nolunye ukhuseleko kunezinto umntu anazo ezinokuthengiselwa ukuhlawulwa kwamatyala akhe eSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho;
j thengisa, phucula, qeshisa, phisa ngayo okanye hlutha ubumnini okanye ngenye indlela hambisana nazo zonke okanye nayo nayiphina ipropati yeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho;
k qesha, lungisa imivuzo yamagosa ukhuphe amagosa esikolo semfundo ephakamileyo soMthetho; kwaye l yenza nawuphi na omnye umsebenzi oyimfuneko ukufikelela kwiinjongo zawo.
Isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho fanele -
a cebisa umPhathiswa kwizinto eziphathelelene nobunjineli;
b yamkela okanye yenza uphando nophengululo olunjalo lwamkeleke oluphathelelene neenjongo njengoko umPhathiswa anokwabela kuyo;
c yenza imisebenzi enjalo ngokuhlonipha iinjongo njengoko umPhathiswa anokwabela kuyo; kwaye d kumaxesha ngamaxesha khumbula ulwkhiwo lwaso, ulungiselelo neenkqubo.
 Isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho singanikezela ngenxaso efanelekileyo kwiinjongo zalo Mthetho nakuwuphina ummango ongaphandle kweRiphabliki, ngaphantsi kwemithetho yezizwe elawula intsebenziswano yezizwe.
Lo Mthetho usebenza notshintsho oluyimfuneko ngokudibene nokusebenza kwesikolo semfundo ephakamileyo soMthetho ngemisebenzi yaso ngokwecandelwana 2 ngokungathi ummango apho yenza khona imisebenzi yaso ibe iyinxalenye yeRiphabiki
Iintlanganiso zesikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
 intlanganiso zonyaka jikelele zesikolo semfundo ephakamileyo soMthetho mazibanjwe ngomhla oyakumiswa liBhunga ngaphakathi kwixesha lenyanga ezintathu ngokukhawuleza zilandela ukuphela konyaka mali;
Amalungu esikolo semfundo ephakamileyo soMthetho fanele kwintlanganiso yokuqala yaso nasiphi esonyuliweyo isikolo semfundo ephakamileyo esonyula ilungu lesikolo semfundo ephakamileyo njengomGcini-sihlalo.
Xa umgcini-sihlslo engekho entlanganisweni yesikolo semfundo ephakamileyo, amalungu akhoyo fanele onyule abemnye kumanani abo ukwazisa entlanganisweni.
UmGcini-sihlalo ufanele ukwazisa ngokubhala onke amalungu esikolo semfundo ephakamileyo soMthetho ngayo nayiphi intlanganiso, kangangokuba, hayi ngaphantsi kweveki ezimbini ubuncinane ngaphambi komhla wentlanganiso enjalo.
Kwisihlo sentlanganiso eyodwa ebanjwa ngokukhawuleza, umgcini-sihlalo angabiza intlanganiso enjalo hayi ngaphantsi kweveki
Isaziso sazo zonke iintlanganiso fanele zibandakanye uluhlu lwemicimbi yokuxoxwa yentlanganiso.
Ikhoram yazo zonke iintlanganiso jikelele zonyaka zizipesenti ezingamashumi amabini anesihlanu zamalungu ombutho ofundileyo, nokuba ngenkqu unika okanye umelwa ngummeli
Onke amalungu esikolo semfundo ephakamileyo anevoti enye.
Umgcini-sihlalo fanele amisele inkqubo eza kulandelwa ezintlanganisweni.
Isigqibo esisoloko sivotelwa fanele sithathwe lungqandandana lwamalungu esikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Kwisihlo seevoti ezibulunga zayo nayiphi into, umgcini-sihlalo unevoti ayiphosayo ukwengeza kwivoti ecingiweyo.
Ilungu lesikolo semfundo ephakamileyo linelungelo ukonyula ummeli ukuba abekhona ukwenzela ingxoxo nevoti yeloo lungu ibe nokumelwa.
Iikomiti zesikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
 Isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho singazinzisa nayiphi ikomiti ukuncedisa ngesenzo semisebenzi yaso ngokwaloMthetho.
Isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho singaqesha naliphi ilungu kwaye umsebenzi wesikolo semfundo ephakamileyo soMthetho njengoko kunokucingwa ukuba kuyimfuneko ukuzuza iinjongo zaloMthetho.
Ukuba ikomiti zinamalungu angaphezulu kwesinye kwaye isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho asonyuli umgcini-sihlalo walo komiti, ikomiti ingonyula umgcini-sihlalo apha phakathi kwamalungu kwintlanganiso yayo yokuqala.
Isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho sidibana nangaliphi ixesha ukuphelisa okanye ukuphinda sonyule ikomiti.
Isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho asikhululwa kumisebenzi wawo nawuphi umsebenzi ophathisa ngethemba kuyo nayiphi ikomiti yesikolo semfundo ephakamileyo ngokwelicandelo.
Icandelo 10 lisebenzisana notshintsho oluyimfuneko ngokunxulumene nekomiti yesikolo semfundo ephakamileyo soMthetho.
ISAHLUKO 3
AMALUNGISELELO JIKELELE
Isitafu neemeko zokusebenza zabasebenzi
 Isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho singaqesha amalungu anjalo esitafu njengoko kunokuba yimfuneko yobuchule nokusebenza okusebenzayo kwemisebenzi yawo ngokuxhomekeke kumhlathi (b) nakwiimeko ezinjalo jengoko zinokumiswa.
Isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho fanele emalini yaso sihlawule abasebenzi baso imivuzo enjalo, izaphulelo, iinkxaso nezinye izibonelelo njengoko iBhunga linokumisa.
Isikolo semfundo ephakamileyo kwiimeko ezinjalo nangokuchaseneyo nokhuseleko olunjalo njengoko sinokucingwa sikulungele kwaye ukuba umsebenzi uyavuma apho, angamxhasa umsebenzi, mhlawumbi malunga nomsebenzi othile okanye ixesha elithile, kumsebenzi wesebe likaRhulumente, umbutho okanye iziko kwiRiphabliki ukuba amalungelo abasebenzi anjalo, amalungelo awodwa nezibonelelo ngobumsulwa beemeko zomsebenzi njengomsebenzi wesikolo semfundo ephakamileyo soMthetho akachaphazeleki ngokungalunganga yinkxaso enjalo.
Isikolo semfundo ephakamileyo soMthetho kwiimeko ezinjalo nangokuchasene nokhuseleko olunjalo njengoko lunokumiswa sisikolo semfundo ephakamileyo soMthetho singaboleka umsebenzi imali-
a ukunika ukhuseleko lwesibini, kubandakanywa iziqinisekiso, kwiziko elibhalisiweyo lemali ngokunxulumene nembolekiso engumnikelo kumsebenzi leloziko lemali, ukwenza abe nakho umsebenzi onjalo ukufumana aphucule okanye andise ipropati engashenxiyo ukulungiselela iinjongo zakhe zokuhlala; kwaye b ukwenza ukuba abe nakho ukuba abe lilungu lemali yomhlala-phantsi evunywe sisikolo semfundo ephakamileyo soMthetho okanye ukukhe afumane ukuphumla emsebenzini ngenxa yemvume evunyiweyo yokuhlala ngaphandle kwesohlwayo sokwamkela umvuzo wakho opheleleyo onjengenkonzo yomhlalphantsi
Iimali zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
 Iimali zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho ine -
a imali ibhatalwa kwiSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho ngabasebenzisi beenkonzo zaso, b iminikelo okanye imirhumo esemthethweni efumaneka kuwo nawuphi na umnombo ngemvume yomPhathiswa;
c inzala kubatyali-zimali d ingeniso efunyanwa phantsi kwaloMthetho evela nakuwuphi na umnombo; kwaye e imali yokubhalisa echaziweyo ngokwaloMthetho
ISikolo semfundo ephakamileyo soMthetho fanele sisebenzise iimali zaso ukuhlawula iinkcitho ezenziwe siso ekwenzeni imisebenzi yaso.
ISikolo semfundo ephakamielyo soMthetho fanele sisebenzise nayiphi na iminikelo okanye imirhumo ebhekiselel kwicandelwana 1b ngokungqinelana neemeko, ukuba zikhona, ezixelwa ngumnikeli okanye umbhaleli onokhathalelo, kodwa ezo meko zingangangqinelani neenjongo zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho okanye nawuphi na omnye .
ISikolo semfundo ephakamileyo soMthetho singabiza imali enjalo okanye senze emanye amalungiselelo email njengoko kunokucingwa ukuba ikulungele malunga nawo nawuphi umsebenzi ogqityiweyo okanye inkonzo enikelweyo ngokwaloMthetho.
ISikolo semfundo ephakamileyo soMthetho fanele ngesivumelano kunye nomPhathiswa nomPhathiswa wezeMali-
a avule i-akhawunti egameni leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho neziko elibhalisiweyo njengebhanki ngokoMthetho weeBhanki, 1990 No. 94 ka-1990; kwaye b adipozithe apho yonke imali efunyenweyo ngokwecandelwana 1.
Ulawulo lwemali
 IGosa lesiGqeba eliyiNtloko fanele senze incwadi ezigcweleyo nezizizo ze-akhawunti nawo onke amarekhodi ayimfuneko ngokunxulumenenoko kufuneka kugciniwe.
IGosa lesiGqeba eliyiNtloko fanele liqinisekise ukuba amcebo embumba yemali yonyaka yeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho, iingxelo zonyaka neengxelo zemali eziphicothiweyo zilungiswa ngokungqinelana nePFMA.
 ISikolo semfundo ephakamileyo soMthetho fanele ngonyaka mali ngamnye ngomhla okanye ngaphambili omiselwe ngumPhathiswa angenise ingxelo yonyaka kwimisebenzi yawo nengxelo yengeniso yawo nenkcitho eqikelelwayo yonyaka olandelayo ukulungiselela imvume yomPhathiswa.
UmPhicothi-zincwadi -Jikelele fanele ngonyaka aphicothe iincwadi, amarekhodi ee-akhawunti neengxelo zemali zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
 IBhunga lingazuza, libambe okanye lithengise ngempahla eshenxiswayo okanye engashenxiswayo ngenkqubela-phambili yeenjongo zeSikolo semfundo ephakamileyo.
IBhunga lingamisa umgaqo-nkqubo nenkqubo ngokuphathelele kwinzuzo nasekuthengisweni kwempahla.
Zonke izinto umntu anazo ezinokuthengiselwa ukuhlawulwa kwamatyala eSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho fanele zibanjwe zibhaliswe egameni leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho.
Ukunyinelwa imfanelo
 Imfanelo yelungu leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho elungiselela amatyala nokuzibophelela kweSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho fanele sinyinwe kumlinganiselo walo malungu angagqibanga ukuhlawula imali yobulungu.
Namnye kubo bobabini umPhathiswa okanye naliphi na ilungu lesitafu seSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho liba nemfanelo kukholo olulungileyo ekwenziweni komsebenzi ngokwaloMthetho.
Imisebenzi jikelele
 IBhunga ngesicelo somPhathiswa okanye naliphi na iziko elonyuliweyo kwinjongo ekwimeko ezinjalo njengoko umPhathiswa emisile.
a acebise kwizinto eziphathelelene nobunjineli b anikele ngeenkonzo ezinjalo njengoko kunokuba sisizathu sokunikela kwisiseko samashishini omenzeli;
c ukwamkela okanye ubangele ukwamkelwa kophengululo nophando olunjalo eziphathelelene neenjongo zalo.
d esenza imisebenzi enjalo enonelela iinjongo zalo njengoko umPhathiswa anokwabela yona, kwaye e ukuphinda ujonge isimo sayo, umbutho neenkqubo
Ukunikela ngeenkonzo ezicingwe kwicandelwana 1 alinakunqanda iSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho ngokusebenzayo nangenkuthalo ekwenzeni umsebenzi waso ngokungqinelana nalo Mthetho.
ISAHLUKO 4
IBHUNGA LESIKOLO SEMFUNDO EPHAKAMILEYO SOMTHETHO
Ukuzinziswa kweBhunga leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
IBhunga leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho esiphatha silawule iSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho ngokungqinelana nalo Mthetho ozinzisiweyo apha.
Ukwakhiwa kweBhunga
 Amalungu eBhunga aquka aba Bantu balandelayo-
a umongameli weSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho ongumgcini-sihlalo;
b usekela mongameli;
c unobhala jikelele;
d unondyebo e amanye amalungu amathandathu;
f ummeli ovela kwiBhunga lokuCebisa likaZwelonke ekwenzeni iinguqulelo;
g ummeli ovela kwiSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho weNzululwazi yoMzantsi Afrika; kwaye h ummeli weBhunga lobuNjineli neNzululwazi ngemfundo yobuGcisa;
Amalungu eBhunga kufanelekile xa ebonwa kunye, abe nabantu aboneleyo abaneziqinisekiso ezifaneleyo okanye amava kubunjineli nakwinzululwazi.
Ilungu ngalinye leBhunga fanele -
a libe ngummi weRiphabliki ozihlalelayo nje apha b ukuzinikela kwinjongo nakwiinjongo ezicaciswa kulo Mthetho; kwaye c Inokufumaneka ukuzalisekisa indima yakhe njengelungu.
Amalungu eBhunga onyulwa ngamalungu ombutho othile ofundileyo weSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho kwwaye aqeshwa ngumPhathiswa.
ISikolo semfundo ephakamileyo soMthetho fanele senziwe ngohlobo lokuba limelwe ngokubanzi bendawo ezithile zoMzantsi Afrika.
Ukuthintelwa ekubeni lilungu leBhunga nasekuphumeni uphele e-ofisini
 Umntu angangaqeshwa njengelungu leBhunga ukuba loo mntu -
a akanakuhlawula amatyala akhe engenakubuyiselwa esikhundleni;
b uphantsi komyalelo wenkundla enobuchule ebambe ukuba ngaba usezingqondweni okanye uyaphambanisa;
c wakha wagwetyelwa ityala alenze emva kwe-27 kuTshazipuzi ngo-1994 kwaye elo tyala lalinxulunyaniswa neenjongo zepolitiki, d wagwetyelwa entolongweni ngaphandle kokunikwa isohlwayo;
e wakha wagwetywa nokuba kukwiRiphabliki okanye kwenye indawo ngobusela' bobumenemene, ukukhohlisa' isifungo-buxoki okanye naliphi na ityala elibandakanya ukunganyaniseki; kwaye f ngenxa yesimilo esingafanelekanga fanele ashenxiswe e-ofisini yokuthembela.
Ilungu leBhunga fanele liphume liphele e-ofisini ukuba ilungu elinjalo -
a liyalelwa ngokwecandelwana 1 ekubeni liqeshwe njengelungu leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho;
b lirhoxa ngesaziso esibhaliweyo esibhekiselele kwiBhunga;
c lisaziswa yiNkundla ePhakamileyo ngokungazinzanga okanye ngempambano okanye libanjwa ngaphantsi koMthetho weMpilo ngeNgqondo, ka-1973 No. 18 ka-1973;
d ngaphandle kwemvume yeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho yokungabikho ukusukela ngaphezulu kwentlanganiso ezilandelanayo zeSikolo semfundo ephakamileyo;
e ngexesha lokuphela konyaka mali wonyaka olandelayo lingaphumeleli ukubhatala imali yomrhumo wonyaka emiselwe siSikolo semfundo ephakamileyo ukulungiselela unyaka owodwa;
f linokusalela okumisiweyo okungaphezulu esithathwini okurekhodishiweyo ngumongameli ngexesha leminyaka emihlanu edlulileyo apho kungekho sizathu sonelisayo esinikiweyo kwiSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho lilungu;
g lifumaniseke linetyala lokungakwazi ukuziphatha emva kokuxoxwa kwetyala ngokusesikweni ngokuziphatha nelinokwenza iSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho sibe sehlazweni, kodwa ilungu lingangaphumi liphele e-ofisini de kube yintlanganiso elandelyo yonyaka jikelele apho uphumo luphele e-ofisini fanela luvele kuluhlu lwemicimbi yokuxoxwa; okanye h ngaphansti kwelicandelwana, enze intetho yakhe yokurhoxa ngokubhaliweyo kwiSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho neSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho sivume urhoxo olunjalo nayo yonke imali yemirhumo ebonakalayo ebhatelweyo.
Naliphi na ilungu leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho elinqwenela ukurhoxisa ubulungu balo fanele lidlulise isicelo sokurhoxa kwalo ngokubhaliweyo linikele iBhunga kwaye iBhunga liyaluvuma urhoxo olunjalo ukuba ngaba yonke imali yemirhumo ebanjwa lilungu ihlawulwe.
Ukuba i-ofisi yelungu leBhunga ayibinanto ngaphambi kokuphela kwexesha le-ofisi yelo lungu, umPhathiswa fanele aqeshe umntu owonyulwe liBhunga ukuzalisa isithuba sesahlulo esingaphelanga sethuba apho ilungu eliphumileyo e-ofisini beliqeshiwe.
Isikhundla esicamngcwa kwicandelwana 4 fanele senziwe kangangenstuku ezingamashumi amathandathu ukusukela ngomhla kwadaleka isithuba.
Amaxesha obukho e-ofisini yeBhunga
 Ixesha le-ofisi elilungiselelwe amalungu eBhunga yiminyaka emithathu kodwa amalungu angaqhubekeka e-ofisini de amalungu alandelayo eSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho abe anokumiselwa ngokufanelekileyo.
Ilungu leBhunga lingaphainda liqeshwe kodwa alinakusebenza ngaphezu kwamaxesha amabini elandelelana.
Unyulo lukaMongameli noSekela-mongameli
 Amalungu eBhunga fanele kwintlanganiso yokuqala yeBhunga elitsha elimisiweyo xa lilonke lonyule uMongameli noSekela-mongmeli.
Bobabini uMongameli noSekela-mongameli fanele babezinjineli ezisigxina ezibhalisiweyo.
USekela-mongameli angenza yonke imisebenzi kaMongameli ukuba -
a ngokwexeshana akanakuba nakho ukwenza imisebenzi enxulumene nalo ofisi ukulungiselela nasiphi na isizathu nokuba sithini; okanye b uphume waphela okanye ushenxisiwe kulo ofisi kwaye uMongameli omtsha akakenyulwa.
USekela-mongameli ngokwecandelwana 3 angawasebenzisa onke amagunya kwaye fanele enze yonke imisebenzi kaMongameli.
Ukuba ngaba uMongameli noSekela-mongameli abanakho ukongamela kwintlanganiso yeBhunga, amalungu akhoyo fanele onyule umntu kwinani labo ukongamela kulo ntlanganiso.
Umntu owonyuliweyo ngokwecandelwana 5, ngexesha lentlanaganiso de uMongameli okanye uSekela-mongameli aqalise imisebenzi yakhe, angenza yonke imisebenzi kaMongameli.
Ukuqeshwa kweGosa eliLawulayo eliyiNtloko
 IBhunga lingaqesha iGosa eliLawulayo eliyiNtloko kwaye amagosa angamanye anjalo njengoko kunokucingwa ngokuyimfuneko ukuqhubekekisa imisebenzi yalo.
IGosa eliLawulayo eliyiNtloko njengoko kunokucingwa ngokuyimfuneko lingenza ngokwePFMA, njengeGosa le-Akhawunti.
IGosa eliLawulayo eliyiNtloko lithembekile kwi-
a micimbi yemihla ngemihla kwiSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho;
b kulawulo lokuphatha kubutyebi beSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho nakwamanye amalungu eBhunga; kwaye c eminye imisebenzi enokwabelwa yena liBhunga okanye siSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho.
Imisebenzi yeBhunga
 IBhunga fanele-
a ukuqinisekisa ukuba iinjongo zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho ziqhutywa ngokusebenzayo; kwaye b liziqhelanise nolawulo jikelele ngaphezu kwemisebenzi yeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho.
IBhunga linga -
a zuza imali lilungiselele imisebenzi yalo b misela imali zokungena neemali zonyaka efanele zibhatalwe ngamalungu eSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho;
c misela imithetho nenkqubo ukulungiselela ulawulo nempatho yemicimbi yeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho;
d lifake ligxothe umsebenzi ngendlela emisiweyo; kwaye e lenze eminye imisebenzi eyimfuneko ekuzuzeni iinjongo zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho nalo Mthetho.
Iintlanganiso zeBhunga
 Intlanagniso yokuphela konyaka yeBhunga fanele ibanjwe ngomhla oyakumiswa liBhunga ngaphakathi kwixesha leenyanga ezintathu ngokukhawuleza ilandela ukuphela kwesandulela sonyaka-mali.
Amalungu eBhunga fanele kwintlanganiso yokuqala yayo naliphi iBhunga elitsha elonyuliweyo lonyule ilungu leBhunga njengomgcini-sihlalo.
Xa umgcini-sihlalo engekho entlanganisweni yeBhunga, amalungu akhoyo fanele onyule omnye kwinani labo ukuba azise entlanganisweni.
UmGcini-sihlalo fanele awazise ngokubhala onke amalungu eBhunga ayo nayiphi intlanganiso kungabi ngaphantsi kweveki ezimbini ngaphambi komhla wentlanganiso.
Kwisehlo sentlanganiso eyodwa eza kubanjwa ngokungxamisekileyo, umgcini-sihlalo angahlanganisa intlanganiso enjalokwisithutyana esingekho ngaphantsi kweveki.
Isaziso sazo zonke iintlanganiso fanele sibandakanye uluhlu lwemicimbi ekuza kuxoxwa ngayo entlanganisweni.
Ikhoram yokubamba intlanganiso yeBhunga fanele ingabikho ngaphantsi kwamalungu amathandathu eBhunga xa ewonke.
Onke amalungu eSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho anevoti enye.
Umgcini-sihlalo fanele amise inkqubo emayilandelwe ezintlanganisweni
Izigqibo ekudla ngokuvotelwa zona fanele zithathwe luninzi lwamalungu eBhunga.
Kwisehlo sokulingana kweevoti zayo nayiphi na into, umgcini-sihlalo unevoti ayiphosayo ukwengeza kwivoti ayicingayo.
Ilungu leBhunga linelungelo lokuqesha ummeli ukuba abekho ukwenzela axoxe avote egameni lelungu.
Iikomiti zeBhunga
 IBhunga lingazinzisa nayiphi na ikomiti ukuncedisana nokwenziwa kwemisebenzi yalo ngokwalo Mthetho.
IBhunga lingaqesha naliphi na ilungu leSikolo semfundo ephakamileyo nomsebenzi weBhunga njengoko inokucingwa ngokuyimfuneko ukuzuza iinjongo zalo Mthetho.
Ukuba ikomiti ingaba namalungu angaphezulu kwelungu elinye neBhunga lingonyuli umgcini-sihlalo walo komiti, ikomiti kwintlanganiso yayo yokuqala ingonyula umgcini-sihlalo phakathi kwamalungu ayo.
IBhunga nangaliphi na ixesha lingayichitha okanye liphinde liyimise ikomiti.
IBhunga alikhululwanga ekusebenzeni nawo nawuphi na umsebenzi eliwuphathise ngethamba kuyo nayiphi ikomiti yeBhunga ngokweli candela.
Icandelo 26 lisebenza notshintsho oluyimfuneko ngentlonelo yekomiti yeBhunga.
Ukuchithakala kweBhunga
ISAHLUKO 5
AMALUNGISELELO JIKELELE
Ukusetyenziswa kwegama leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
 Akukho mntu ofanele amele nakanjani okanye asebenzise ilogo, izihombiso, okanye izixhobo zokwazisa ezisetyenzisiweyo okanye ezizezeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho, ngaphandle okokuba umntu onjalo ugunyazisiwe ngokubhaliweyo siSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho ukuba enze oko.
Umntu makangabangi ngobuxoki ukuba uyasebenza endaweni yeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho.
Amatyala nezohlwayo jikelele
 Ilungu lesitafu, umcebisi, umenzeli, okanye omnye umsebenzi okanye omnye umntu osebenzayo okanye osebenza endaweni yeSikolo semfundo ephakamileyo unetyala lokukhubekisa ukuba ngokuthe ngqo okanye ngokungathanga ngqo amkele imali engagunyaziswanga okanye umvuzo kuye namphi na umntu egameni okanye ngokunxulumene nayo nayiphi inkonzo enikeziweyo okanye nayo nayiphi na into eyenziweyo okanye enikwa siSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho
Namphi na umntu unetyala lokukhubekisa ukuba egameni okanye ngokunxulumene nayo nayiphi inkonzo enikeziweyo okanye nayo nayiphi na into eyenziweyo okanye enikwa siSikolo semfundo ephakamileyo, izinyobo okanye iinzame zokunyoba, okanye impembelelo ngokonakeleyo okanye iinzame zokuphembelela ngokonakeleyo, naliphi na ilungu lesitafu okanye namphi na umcebisi, umenzeli okanye nawuphi umntu osebenzayo okanye osebenza egameni leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho.
Namphi na umntu ogwetyelwe ukukhubekisa ngokwalo Mthetho unemfanelo kwisohlwayo okanye entolongweni kangangexesha elingadlulanga kwiminyaka emibini.
Imimiselo
UmPhathiswa emveni kokunxibelelana neBhunga leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho angenza imimiselo ngokuphathelelene -
a nayo nayiphi na into enyanzeleke okanye efanele okanye enokumiselwa ngokwalo Mthetho;
b inkqubo yokunyula yamaqabane eSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho, c inkqubo kuyo nayiphi intlanganiso ezinzisiweyo ngokwalo Mthetho, d inkqubo yoqeqesho nezikhalazo yamalungu esitafu seSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho; kwaye e nayo nayiphi na into eyimfuneko enokumiselwa ekwenzeni iziphumo okanye inkxaso yeenjongo zalo Mthetho.
ISAHLUKO 6
AMALUNGISELELO OTSHINTSHO
Amalungiselelo otshintsho noqoqosho
 IBhunga lombutho ozithandelayo elaziwa njengeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho sobuNjineli eMzantsi Afrika esibekho ngaphambili komhla wokuqaliswa kwalo Mthetho, esiza kuqhubekeka sibekho nesiza kuba liBhunga leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho sexesha eliphakathi kangangexesha elingadlulanga kwiminyaka emithathu ukusukela kumhla wokuqaliswa kwalo Mthetho.
Bonke abantu abathe kwangoko phambi komhla wokuqaliswa kwalo Mthetho bangamaqabane eSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho sobuNjineli eMzantsi Afrika ekubhekiselelwe kubo kwicandelwana 1 bathatyathwa njengabantu abonyulwe ngokufanelekileyo kwiSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho ngokweli candela.
UmPhathiswa fanele kwintsuku eziyi-30 ngaphambi kokuphelelwa kwexesha leminyaka emithathu ekubhekiselelwe kuyo kwicandelwana 1 acele ukumisa ukulungiselela ukuqeshw kwamalungu eBhunga leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho ngokungqinelana necandelo 204.
 Ukutshintshwa kwesitafu okanye abasebenzi ngokwecandelo 12 fanele isiphumo singqinelane nemithetho yabasebenzi kwiRiphabliki.
Umntu otshintshelwe kwiSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho njengoko kucingwa kwicandelwana 1 ushiyeka eyintloko kuzo naziphi na iingcinga, iinkqubo, imimiselo namacala anokusetyenziswa kulo mntu ngokukhawuleza ngaphambi komhla wokutshintshwa kangangokuba bashiyeka benokusetyenziswa.
Nazo naziphi na iinkqubo ezichasene nabantu abanjalo ebezimiswe ngokukhawuleza ngaphambi komhla wotshintsho fanele zigqitywe ibe ngathi loo mntu ubetshintshiwe.
Malunga nenjongo weRhafu yeNgeniso ka-1962 No. 58 ka-1962, akukho lutshintsho lamqeshi omaluthatyathwe njengoluthabathe indawo xa kuqeshwa kwiSikolo semfundo ephakamileyo ngumntu ocingiweyo kwicandelwana 1.
Isihloko esifutshane nesiqalo
Le ibizwa ngokuba ng ka-2004 weSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho sobuNjineli eMzantsi Afrika noqale ukusebenza ngomhla omiswe nguMongameli ngokuwazisa kwiGazethi.
UYILO LWEMVUMELWANO KWINJONGO ZOMTHETHO OYILWAYO WESIKOLO SEMFUNDO EPHAKAMILEYO SOMTHETHO SOBUNJINELI EMZANTSI AFRIKA NGO-2004
IMVELAPHI
NgeyeSilimela ngo-1999 uMbutho weNjineli ezingamaGcisa zoMzantsi Afrika zichonge imfuneko yokuzinziswa kweSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho weNjineli ukuphuhlisa ukulunga kanye kubunjineli nokwenza amalungiselelo okucebisa abe lula obunjineli obuxeliweyo kwimicimbi yenkqubo kurhulumente nakuluntu. Kamva iyabonakala ukuba ezi njongo kungangcono ukuba zinokuphunyezwa ngokuzinzisa iqela elizilawulayo ngokugcweleyo. Ngo-1995 iSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho sobuNjineli eMzantsi Afrika (ngoku kwixesha elizayo ngokubhekiselele njengeSAAE) senziwa.
I-SAAE kungoku nje isebenza njengombutho ozithandelayo ngaphantsi komGaqo-siseko wayo owawuvunyiwe wamkelwa ngamalungu ayeyisekile. Amalungu aquka iinjineli ezibalaseleyo zazo zonke iingqeqesho ngaphandle kokukhathalela ulwimi okanye inkcubeko. Iyayivuyela inkxaso yeMibutho namaZiko eeNjineli kodwa ayixhomekekanga kubo. Uluvo lwayo kukumela ibandla ngokubanzi lobunjineli eMzantsi Afrika. Kanti, ubume bowiso-mithetho obusesikweni nokunakanwa korhulumente kunokwenza i-SAAE ibe nako ukusebenza nangakumbi ekuhlaleni nakwamanye amazwe.
IZIQULATHO ZOMTHETHO OSAYILWAYO
Isahluko 2 sizama ukuzinzisa iSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho sobunjineli eMzantsi Afrika (ngoku kwixesha elizayo kubhekiselelwe njengeSikolo semfundo ephakamileyo). Ikwanikeza ulwakhiwo, imisebenzi neentlanganiso zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho.
Isahluko 3 sinikeza amalungiselo jikelele ngokukhathalela isitafu seSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho, imali zeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho nengxelo yonyaka nophicotho leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho.
Isahluko 4 sizinzisa iBhunga leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho esiza kulawula imicimbi yemihla ngemihla yeSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho. Isahluko sikwanikeza ngokuqeshwa kweGosa eliLawulayo eliyiNtloko.
Isahluko 5 sinikeza ngamalungiselelo jikelele ngokukhathalela ekwalelwa ekusetyenzisweni kwegama leSikolo semfundo ephakamileyo soMthetho. Ikwanamalungiselelo amatyala nezohlwayo.
Okokugqibela, isahluko 6 sijonge ekunikezeni imilinganiselo yotshintsho kwimibutho ezithandelayo ekhoyo eyaziwa ngokuba yiSAAE kwaye ikwalinganisa apho abasebenzi betshintshelwa kwiSikolo semfundo ephakamielyo.
ISebe leMfundo;
ISebe lemiCimbi yezeKhaya;
ISebe leziNdlu;
ISebe leNkonzo zoLuntu;
ISebe lezoBulungisa noPhuhliso loMgaqo-siseko;
ISebe lezoLimo;
ISebe lezoRhwebo neMveliso;
ISebe lezemiSebenzi yoLuntu;
ISebe lemiCimbi yaManzi namaHlathi;
ISebe lezoThutho;
Indawo ekugcinwa kuyo imali kaZwelonke
AMANYE AMAZIKO OKANYE AMAQELA ODLIWANO-NDLEBE
ISikolo semfundo ephakamileyo soMthetho sobuNjineli eMzantsi Afrika (kungoku nje ngumbutho ozithandelayo);
Yonke imiButho namaZiko obuNjineli eMzantsi Afrika;
ISikolo semfundo ephakamileyo soMthetho weNzululwazi zoMzantsi Afrika; kwaye
IZINTO EZIRHESHIWEYO ZAMAPHONDO
Azikho
IZINTO EZIRHESHIWEYO ZEMALI ZIKARHULUMENTE
Akukho sibophelelo songezelelweyo. Ixabiso leenkqubo zexeshana eligunyaziswe nguRhulumente elinikwa izimali ezivela kuqingqo-mali lweSebe elizinzisiweyo.
INKQUBO ZASEPALAMENTE
ISebe leNzululwazi nobuChwephetsha kunye nabaCebisi boMthetho bakaRhulumente banembono yokuba loMthetho ungekaPhunyezwa fanele kusetyenzwe ngawo ngokungqinelana nenkqubo ezinzisiweyo licandelo 75 loMgaqo-siseko njengoko ingaphethanga malungiselelo apho inkqubo ichaza ngokuphandle kwicandelo 74 okanye 76 woMgaqo-siseko usebenzayo.
